Trong đào tạo sơ cứu, đặc biệt là Hồi sức tim phổi (CPR), đã có một sự thay đổi đáng kể trong những năm qua: chúng ta không còn nhấn mạnh việc người sơ cứu không chuyên phải kiểm tra mạch trước khi bắt đầu ép tim.
Đây là một thắc mắc phổ biến, và sự thay đổi này không phải là ngẫu nhiên. Nó dựa trên cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tiễn nhằm tối ưu hóa cơ hội sống sót cho nạn nhân.
Sơ cứu tại hiện trường vs. Chăm sóc y tế chuyên nghiệp
Trước hết, điều quan trọng là phải phân biệt giữa sơ cứu ban đầu và chăm sóc y tế chuyên nghiệp. Những gì phù hợp trong bệnh viện, nơi các bác sĩ và điều dưỡng có đầy đủ thiết bị, thuốc men và kinh nghiệm, có thể không phải là cách tiếp cận tốt nhất cho một người bình thưaờng, không qua đào tạo chuyên sâu, đang đối mặt với tình huống khẩn cấp tại nhà hay nơi công cộng.
Các thủ thuật sơ cứu được thiết kế để đơn giản, dễ nhớ và hiệu quả nhất trong môi trường căng thẳng, thiếu thốn dụng cụ.
Vai trò của các hướng dẫn quốc tế
Các tổ chức hồi sức quốc tế, như Ủy ban Liên lạc Quốc tế về Hồi sức (ILCOR), liên tục đánh giá dữ liệu khoa học để đưa ra các khuyến nghị điều trị đồng thuận. Từ đó, các tổ chức thành viên (như Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ – AHA, hay Hội đồng Hồi sức Úc và New Zealand – ANZCOR) phát triển các hướng dẫn chi tiết.
Trong quá khứ, quy trình A-B-C (Airway, Breathing, Circulation – Đường thở, Hơi thở, Tuần hoàn) bao gồm bước kiểm tra mạch. Tuy nhiên, các hướng dẫn sau này đã có sự điều chỉnh.
Năm 2010, AHA đã giới thiệu sự thay đổi đáng kể sang trình tự C-A-B (Circulation, Airway, Breathing) cho các trường hợp ngừng tim đột ngột ở người lớn. Sự thay đổi này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bắt đầu ép tim sớm, vì nghiên cứu cho thấy đây là yếu tố then chốt. Lý do là ở người lớn, nguyên nhân ngừng tim thường do tim mạch, và máu trong cơ thể vẫn còn oxy; việc ép tim ngay lập tức sẽ giúp lưu thông lượng máu đó đến não.
Trong khi đó, nhiều tổ chức khác, bao gồm cả Hội đồng Hồi sức Úc, vẫn tuân theo trình tự DRS ABCD (Danger, Response, Send for help, Airway, Breathing, CPR, Defibrillation). Trình tự này nhấn mạnh việc gọi cấp cứu sớm và kiểm tra đường thở/hơi thở trước.
Dù có sự khác biệt nhỏ về trình tự, cả hai cách tiếp cận hiện đại này đều không còn yêu cầu người không chuyên phải kiểm tra mạch.
3 lý do chính chúng ta bỏ qua bước kiểm tra mạch
- Khó và mất thời gian: Đối với người không có chuyên môn y tế, việc tìm và cảm nhận chính xác mạch (nhất là mạch yếu hoặc không có) trong tình huống khẩn cấp là vô cùng khó khăn. Ngay cả nhân viên y tế đôi khi cũng cần vài giây quý giá để xác định.
- Gây chậm trễ CPR: Mỗi giây phút cố gắng tìm mạch là mỗi giây phút trì hoãn việc ép tim. Não và các cơ quan quan trọng bắt đầu chịu tổn thương không thể phục hồi chỉ sau vài phút thiếu oxy. Việc lãng phí 10 giây, 20 giây, hay thậm chí cả phút để tìm mạch có thể làm giảm đáng kể cơ hội sống sót của nạn nhân.
- Ưu tiên hàng đầu là ép tim: Khoa học đã chứng minh rằng ép tim sớm, liên tục và chất lượng cao là yếu to quan trọng nhất. Lợi ích của việc bắt đầu ép tim ngay lập tức cho người bất tỉnh và không thở bình thường lớn hơn nhiều so với rủi ro (rất nhỏ) khi ép tim nhầm trên người có mạch yếu mà chúng ta không cảm nhận được.
Hành động đúng: DRS ABCD
Kỹ Năng Sinh Tồn SSVN (SSVN) chuyên đào tạo sơ cứu tại Việt Nam, SSVN luôn tuân thủ các hướng dẫn quốc tế mới nhất (ILCOR và ANZCOR). Quy trình được khuyến nghị cho người không chuyên là DRS ABCD, tập trung vào hành động nhanh và dứt khoát:
- Danger (Kiểm tra Nguy hiểm)
- Response (Kiểm tra Phản ứng của nạn nhân)
- Send for help (Gọi cấp cứu 115)
- Airway (Kiểm tra và Thông đường thở)
- Breathing (Kiểm tra Hơi thở bình thường trong tối đa 10 giây)
Nếu nạn nhân bất tỉnh VÀ không thở bình thường (chỉ ngáp cá hoặc không thở), hãy bắt đầu CPR (ép tim) ngay lập tức. Đừng tốn thời gian quý báu để tìm mạch.
Theo chia sẻ của Tony Coffey Paramedic: ” Từ kinh nghiệm thực tế của tôi khi còn làm việc tại Cứu thương New South Wales (Úc), xử lý hàng trăm ca ngừng tim, trọng tâm luôn là CPR chất lượng cao và liên tục. Mục tiêu là cung cấp oxy cho não để ngăn ngừa tổn thương não trước khi có sự trợ giúp y tế chuyên nghiệp. Ở hầu hết mọi nơi, phần lớn các ca ngừng tim xảy ra tại nhà, và người thực hiện CPR đầu tiên chính là người thân. Các bước kiểm tra Phản ứng, Đường thở, Hơi thở có thể hoàn thành rất nhanh (dưới 15 giây). Ngay sau đó là bắt đầu chu kỳ 30 lần ép tim và 2 lần thổi ngạt. Tóm lại, việc loại bỏ bước kiểm tra mạch giúp đơn giản hóa quy trình, giảm thiểu sự chần chừ và đảm bảo nạn nhân nhận được sự can thiệp cứu mạng quan trọng nhất (ép tim) càng sớm càng tốt.”
Tác giả: Tony Coffey Paramedic, Co-Founder Survival Skills Vietnam.
